وتەیەک بە بۆنەی دەستپێکی ساڵی نوێی خوێندن لە ئێران

لە دەستپێکی ساڵی نوێی خوێندن لە ئێران نزیک دەبینەوە. ئەمساڵ بەهۆی بڵاوبوونەوەی ویرووسی کۆرۆنا، ڕۆژێکی تایبەت لە گشت ناوچەکان بۆ هەموو ئاستەکانی خوێندن دیاری نەکراوە. بەم زووانە زیاتر له ١٥ ملیۆن خوێندكاری منداڵ و تازهلاو و نزیك به ٤ ملیۆن خوێندكاری زانكۆ وێڕای یهك و نیو ملیۆن موعهلیم و دهیان ههزار مامۆستای زانكۆ، ساڵی نوێی خوێندن دهست پێدهكهن. ئهوانهبهشێكن لهو زیاتر له ٢٠ ملیۆن منداڵهی كه توانیویانه بڕۆنه مهدرهسهكان. ئهم جەمعییەتە ملیۆنیهبهو مهبهسته‌‌ ڕوو دهكەنە ناوهندهكانی ئامووزشی كهبتوانن زانست و تێكنیكی سهردهم فێربن و لهداهاتوودا بۆ خزمهت بهخۆیان و كۆمهڵ كهڵكی لێوهرگرن. ئهم خوێندكارانهبهشێكن لهمنداڵان و تازهلاوانێك كهتوانای ڕۆیشتن بۆ ئهو ١٢ ههزار مهدرهسهخسووسییهو ههزینهی دهیان ملیۆن تمهنی ئهم ناوهندانهیان نییهو لهمهدرهسهدهوڵهتییهكاندا ناونووسیان كردووه‌. لە مەدرەسە دەوڵەتییەکاندا بە شێوەی ڕەسمی قەرار نییە لە خوێندکاران پارە وەربگرن. بەڵام دایک و باوکی خوێندکاران ناچار دەکەن لەژێرناویبەشداریی نەتەوەییو یانیارمەتیدانی مەدرەسەدوو تا سێ ملیۆن تمەن بدەن. ئەم بڕە پارەیە لە پەنا هەموو خەرجییەکانی دیکەی خوێندنی ڕۆڵەکانیان، بۆ بنەماڵە هەژارەکان قورسە.

لهماوهی چوار دهیهی ڕابردوودا، ڕژیمی كۆماری ئیسلامی بهردهوام ههوڵی داوهتا بهسهر ناوهرۆكی بواری پهروهرده و بارهێناندا زاڵ بێت. ڕژیم بۆ گهیشتن بهم ئامانجهو ڕێگری لهشكستی دین لهبهرامبهر زانستدا، مهدرهسهكانی كردووهتهناوهندی فێربوونی ئایین و خورافهو ناوهندی لهبهركردنی بابهتی بێ ناوهرۆك. لهم شوێنانهدا لهجیات ئهوهیكه یارمهتی منداڵان و تازهلاوان بدرێت تا خۆیان و جیهانی دهورووبهریان وهك خۆی بناسن، خوێندكاران ناچار دهكهن تا مێشكیان بهبابهتی بێ ناوهرۆك و نهگونجاو لهگهڵ زانستی دونیای ئهمڕۆ پڕ بكهن. لهمهدرهسهو ناوهنده ئامووزشیهكانی ئێران لهجیات ئهوهیكهدوایین دهستكهوتهكانی زانست و كۆمهڵێك مهعلووماتی ئینسانی ببێتهئامانجی فێركردن و خوێندكاران لهدوایین پێشكهوتنی زانست و گۆڕانكاریی كۆمهڵایهتی و كلتووری ئاگادار كهنهوه، قهبارهیهكی قورس لهخورافاتی مهزههبی لهڕێگهی كتێب و سهرچاوهئامووزشیهكانهوهبهسهریان دا دهسهپێت.

خوێندكاران ههر لهیهكهمین ساڵهكانی خوێندن و مهدرهسهیان دهبێ فێری نوێژ و ڕۆژوو گرتن بن و لهگهڵ نهسیحهت و ئامۆژگاریهكانی پێغهمبهران و ئیمامان ئاشنا بن. كچان دهبێ فێربن كهبهڕهگهزی دووههم بوون، بهبێ مافیی تۆخ و بهسووكایهتیهك كهكتێبی ئاسمانی بۆی بهدیاری هێناون، عادهت بگرن. دهبێ فێربن كهچۆن لهژێر عهبا و مهقنهعهدا قژیان داپۆشن. زیرهكترین و بهتواناترین خوێندكارهكان دهبێ ببنهحافزانی قورئان.

كتێب و بابهتهئهدهبیهكان بهبێ لهبهرچاوگرتنی داهێنان و زهوق و هونهری خوێندكار بوونهتهئامرازێك بۆ بڵاوكردنهوهی خورافات. ناوهرۆكی ئهم كتێبانهبهكێشهو پێداویستیهكانی لاوان هیچ بایهخیهك نادات. خوێندكاران بۆ وهرگرتنی نۆمرهی قهبووڵی و تێپهڕكردنی قۆناخهكانی خوێندن، بابهتهكان بهبێ ئهوهیكههیچ چێژیهكی لێوهرگرن یان ههستی ئهدهبیان ببزوێنێ، تهنیا لهبهری دهكهن. كتێبهمێژووییهكان نهتهنیا خوێندكاران لهگهڵ مێژووی ڕاستهقینهی بهرهوپێش چوونی كۆمهڵگا ئاشنا ناكهن بهڵكوو بهدهست تێوهردان لهمێژوو و ئاواژوو نیشاندانی ڕووداوهمێژووییهكان و بایهخدانی یهك لایهنهبهكهسایهتیهمێژووییهكان، بهبێ لهبهرچاوگرتنی سهردهمی كۆمهڵایهتیهك كهتێیدا سهریان ههڵداوه، خوێندكاران لهههر چهشنهڕاست بینیهك دوور دهخهنهوهو مهیل بۆ خوێندنهوهو لێكۆڵینهوهسهبارهت بهڕووداوهمێژووییهكان لهناو دهبهن. فێربوونی زمانه بیانییەکان لهنهبوونی پێوهر و ڕهوشتی فێر كردنی ستاندارد و بههۆی نهبوونی ئیمكاناتی پێویست بووهتهكارێكی دژوار و تاقهت پڕووكێن.

ئاشكرایه، له  چوارچێوهیهكدا كهكۆنهپهرستی بهسهریدا زاڵه، كهش و ههوایهك كهپڕهلهقسهو باسی دینی و بابهتی دابڕاو له خواست وژیانی  ڕاستهقینهی خوێندكاران، كلاسی دهرس و مهدرهسههیچ خۆشیهكی بۆ خوێندكاران نامێنێت و دهبێتهشوێنێكی داخراو و جاڕزكهر.

ههروهها، شێوازی وتنهوهی دهرسهكانیش كهم و كوڕییان كهم نییه‌. لێكۆڵینهوهی دهروون ناسان نیشانی داوهكهلاوان بۆ پهروهردهكردنی هێزی عهقڵانیی خۆیان، پێویستیان بهشوێنی كاری جهمعی ههیهتا لهوێدا بتوانن پێكهوهلهسهر ئهزموونهكانی زانست قسهو باسی هاوبهش بكهن و بهكۆمهڵ ههوڵی بۆ بدهن. خوێندكاران وێڕای فێربوونی زانست و تێكنیك، پێویستهئازادانهفكر و تێبینییهكانی خۆیان دهربڕن و بهئهزموونی خۆیان بهشێك لهپهیوهندی و فهرزیاتی زانستی كهلهمێشكیاندایه، تاقی كهنهوه. بهڵام لهمهدرهسهكانی ئێران بههۆی زۆربوونی ژمارهی خوێندكاران لهكلاسهكانی خوێندن، نهبوونی كاتی پێویست و كهمبوونی تاقیگهو كارگهیان نهبوونی ئیمكاناتی ستاندارد لهشوێنهئامووزشیهكان، موعهلیمان بوونهتهبنهمای ههموو ئامووزش و فێركاریهك لهئێران. لهڕاستیدا، ئهم شێوهكارهمهجال و دهرفهت و لێكۆڵینهوهی جهمعی و تاوتۆێ كردنی بیروڕا و بهشداری لهبووارهجۆراوجۆرهكان لهخوێندكاران دهستێنێتهوهو ناچاریان دهكات تواناكانیان تهنیا بۆ لهبهركردنی قسهوباسی موعهلیم بخهنهگهڕ.

بهڵام سهرهڕای ههمووی ئهوانه، ئهزموونی ٤٢ ساڵی ڕابردوو بهسهرانی ڕژیمی نیشان داوهكهمنداڵان و تازهلاوان بهشێك لهدهرسه‌‌ سهرهكییهكانی خۆیان نهك لهمهدرهسهكان بهڵكوو لهبنهماڵهو كۆمهڵدا فێر دهبن و لهم دهرسانهشدا مرۆڤایهتی، سێكۆلاریزم و دژایهتی لهگهڵ ڕژیمی كۆماری ئیسلامی بههێزه‌. بەم هۆیەوە پڕۆژە پەروەردەییەکانی ڕژێم یەک لەدوای یەک شکستیان هێناوە. بهجۆرێك كهئهمڕۆ ههڵگهڕانهوهلهئایین و مهزههب لهناو لاواندا بووهتهیهكێك لهتایبهتمهندیهكانی باروودۆخی كۆمهڵایەتیی ئێستای ئێران.

مطالب مرتبط