برگی از تاریخ: برگرفته از خبرنامه کومه له به مناسبت روز جهانی زبان مادری.
تقدیم به: خانواده دانش آموزان جان باختگان در اعتراضات اخیر.
✍️: شمس الدین – امانتی
۲۲ / ۲ / ۲۰۲۶
بلشویکها جهت تدریس زبان مادري در مدارس شوروی سابق «در روز ٢۶ دسامبر سال ١٩١٩ سندى به امضاى لنین رسید. که مطابق آن همۀ کسانى که بین ٨ تا۵٠ سال داشته می بایستی به زبان مادری خویش یا به زبان روسى خواندن و نوشتن را فرا بگیرند. طبق این قانون بی سوادانی که بکار اشتغال داشته روزانه به مدت ٢ساعت با دریافت مزد تمام وقت مي بايستي در کلاسهای سواد آموزی شرکت کنند. از آنجایی که براى اموزش توده هاى عظیم مردم معلم به قدر کافی وجود نداشت، بسیاری از روشنفکران و جوانان بصورت گروه هاي فرهنگي سوسیالیستی به نهضت سواد آموزی مى پیوستند. ماکسیم گورکی نویسنده برجسته شوروي، عضو کمیسیون «لیز» بود و تحت نظر او کتاب هاى زيادى براى نوسوادان انتشار یافت. برای مبارزه با بی سوادی در جریان دومین کنگره سراسری شوراها در شوروی تصمیم گرفته شد تا فرا رسیدن سالروز دهمین سال بنیان گذاری دولت شوروی، بیسوادی در میان گروه سنی ١۵- ٣۵ ساله از بین برود. بدینسان بالغ بر ٨ میلیون نفر می بایستی باسواد می شدند. با توجه به حجم بالای مشمولین این طرح که می بایست سواد فرا می گرفتند برای تامین مکان آموزش تمام اماکن دولتی و عمومی چون کلیساها، باشگاه ها، کارخانه ها و حتی خانه های شخصی در اختیار مراکز آموزشی قرار گرفت. در نتیجه این مبارزه بی وقفه تا سال ١٩٣۴بیش از٩٠ درصد مردم شوروی قادر بودند به زبان بومی خویش بخوانند وبنویسند. در دهه نخست برقراری دولت شوروی، برای بیش از ۴٨ زبان، خط نگارش ابداع کردند تا ضمن جلوگیری از نابودی فرهنگهای بومی، بی سوادی از چهره ملل شوروی زدوده شود و این خدمتی است که بی گمان باید آن را مدیون انقلاب دانست.» معلمان انقلابی و آزادیخواه در صفوف کو مه له، به تبعیت از این ایده انقلابی بلشویکها ،جهت تدریس زبان مادرى در مدارس کردستان در تاریخ ٩ مرداد سال ۵٩ طی اقدام انقلابي جهت هماهنگ کردن مبارزات معلمان کردستان در برابر سیستم ارتجاعى حاکم بر آموزش و پرورش، و به منظور بازگشایی آن بخش از مدارس شهرها و روستاهایی که هنوز به اشغال نیروهای رژیم اسلامی در نیامده بود، با صدور بیانیه ای تحت عنوان «جمعیت مستقل معلمان مبارز کردستان ایران» اعلام موجودیت کردند. کو مه له با الگو برداری از این پروسه انقلابی و علمی بلشویک ها، تدریس زبان کردى در مدارس بوکان توسط معلمان مدارس این شهر در بطن جنبش انقلابی مردم مبارز کردستان علیه استبداد مذهبی حاکم بر ایران را طرح و اجرا کرد. یکى از خصوصیات نوین مدارس بوکان تدریس زبان کردى در همه سطوح آموزشي بود. برای این منظور«جمعیت مستقل معلمان مبارز کردستان» در سال ۵۹ و بویژه طى سه ماهه تابستان با برگزارى دوره هاى فشرده، معلمان را با تدریس زبان کردى و بکار گرفتن کتاب “ئه لف و بى” و لوحه هاى آمادگى مخصوص با توجه به فرهنگ جنبش انقلابی مردم مبارز کردستان تهیه و چاپ گردیده، آشنا نموده است.
مدارس بوکان که در فضای دموکراتیک جنبش انقلابي مردم کردستان با ابتکار و برنامۀ «جمعیت دموکراتیک. . » دایر گشته اند، از طرح ادارۀ ویژه ای برخوردارند. مدیریت مدارس شورايي و انتخابى است/ نظافت و سایر خدمات از سوي معلمان و دانش آموزان داوطلبانه انجام می گیرد و فعالیت و بحث سیاسی آزاد است.» شوراى دانش آموزان در ادارۀ امور مدرسه دخالت دارد و جوي دموکراتیک و پر از نشاط انقلابی بر مدارس حکمفرما میباشد.» (برگرفته از خبرنامه کو مه له)
کلام آخر: در بند ۵ از فصل سوم «برنامه کومه له برای حاکمیت مردم کُردستان» بر سرنوشت خود بویژه در عرصه آموزش و پرورش این برنامه قید شده است که «زبان کُردى در مدارس و دانشگاه هاي كُردستان تدریس و در ادارات دولتى و مٶسسات فرهنگى و هنرى و رسانه هاي جمعي بکار گرفته شود.» نمونه ای از «کارنامه مدارس جنبش انقلابی مردم کُردستان» در شهر بوکان.
