هشت مارس، روز جهانی زن، ریشه در مبارزات کارگری و جنبشهای برابریخواهانه دارد. سرکوب اعتصاب زنان کارگر صنعت پوشاک در نیویورک در ۸ مارس ۱۹۰۸، که برای کاهش ساعت کار، افزایش دستمزد، بهبود شرایط کار و حق رأی مبارزه میکردند، به یکی از رویدادهای مهم در شکلگیری جنبش زنان تبدیل شد. با وجود بیش از یک قرن مبارزه برای بهبود موقعیت زنان و رفع نابرابریها، زنان هنوز در بسیاری از کشورهای جهان با ستم و تبعیض روبهرو هستند.
با وجود مبارزات پیگیرانهی زنان در سراسر جهان، هنوز در بسیاری از جوامع زنان در شرایط نامطلوبی زندگی میکنند. در اغلب کشورهای در حال توسعه، هنوز مردان خانواده یا بستگان در بسیاری از عرصههای زندگی برای زنان تصمیم میگیرند. حتی در کشورهای پیشرفتهای مانند سوئد و نروژ که زنان دستاوردهای زیادی داشتهاند، در زمینههایی مانند تفاوت در دستمزدها و حضور کمتر در مقامهای عالی مدیریتی، سیاسی و اقتصادی رنج میبرند.
طبق گزارشهای سازمانهای بینالمللی، زنان در سال گذشته با وجود برخی پیشرفتها همچنان با چالشهای جدی روبهرو بودهاند. مقایسۀ وضعیت زنان و مردان در عرصههای آموزش، سلامت، قدرت سیاسی و مشارکت اقتصادی نشان میدهد که با وجود پیشرفتهایی در این زمینهها، هنوز حدود ۳۱ درصد از شکاف جنسیتی باقی مانده است.
بر اساس آمارهای جهانی، حدود یک سوم زنان جهان در طول زندگی خود خشونت جسمی یا جنسی را تجربه کردهاند. در کشورهای اروپایی که در ضمینهی برابری جنسیتی پیشرفتهایی داشتهاند، اما٣٠ درصد از زنان و دختران این کشورها خشونت را تجربه کردهاند.
وضعیت زنان در خاورمیانه با چالشهای ویژهای همراه است. در سالهای اخیر پیشرفتهایی در زمینهی آموزش صورت گرفته، اما مشارکت آنان در بازار کار بخاطر قوانین محدودکننده، فرصتهای شغلی محدود، نقش سنت در خانواده و جامعه پایین بوده. اغلب هنوز با مشکلاتی مانند محدودیت در آزادیهای فردی، ازدواج زود هنگام، خشونت خانوادگی و اجتماعی و حضور محدود در عرصههای سیاسی و اقتصادی روبهرو هستند.
متأسفانه با بازگشت طالبان به افغانستان وضعیت زنان بهمراتب بدتر شده است. پس از دو دهه تلاش و پیشرفت زنان و دختران افغانستان در عرصههایی مختلف، همه چیز تقریبا” از بین رفت. دختران از ادامهی تحصیل محروم شدهاند و محدودیتهای شدید اجتماعی، حضور زنان در جامعه را بهشدت محدود کرده است.
وضعیت زنان در ایران ترکیبی از محدودیتهای قانونی، فشارهای اجتماعی و در عین حال مقاومت و تغییرات اجتماعی است. پس از خیزش انقلابی “زن، زندگی، آزادی“، موضوع حقوق زنان به یکی از برجستهترین مسائل اجتماعی و سیاسی در جامعهی ایران تبدیل شد. با وجود فشارهای سنگین حکومت برای تحمیل حجاب در اماکن عمومی، اما در نتیجهی مبارزه و تلاشهای مداوم فعالان این عرصه و نیز پشتیبانی مردان و خانوادههای آزادیخواه، حکومت در برخی موارد ناچار به عقبنشینی شده است.
در عین حال، زنان در برخی حوزهها حضور پررنگی دارند. درصد بالایی از دانشجویان دانشگاهها را دختران تشکیل میدهند. با وجود پیشرفت در آموزش و سطح بالای تحصیلات، وضعیت اشتغال زنان تغییر چشمگیری نکرده است. در سالهای اخیر حضور زنان در عرصههایی مانند هنر، سینما، فعالیتهای مدنی، رسانه و ورزش افزایش یافته است. با این حال، سنتها و ساختارهای پدرسالارانه هنوز در بخشهایی از جامعه تأثیرگذارند. بهطور کلی زنان در ایران از نظر آموزش و حضور اجتماعی پیشرفتهایی داشتهاند، اما در حوزهی قانونی، آزادیهای فردی و حقوق سیاسی همچنان با محدودیتهای جدی روبهرو هستند.
در این روزها شاهد جنگ امریکا، اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران هستیم. همانگونه که تجربهی جهانی نشان داده است، در شرایط جنگی زنان نخستین قربانیان جنگ هستند. مسئولیتهای آنان به مراتب بیشتر میشود. در امر مراقبت از خانواده و فرزندان مسئولیت بیشتری بر آنها تحمیل میشود. همزمان خطر خشونت و سوءاستفادهی جنسی نیز بر آنان بیشتر میشود. جنگها هیچگاه به سود مردم نیستند. مردمی که نه در تصمیمگیری برای آغاز جنگ نقشی دارند و نه صدایشان برای پایان دادن به آن شنیده میشود. ما قاطعانه با جنگ و سیاستهایی که زندگی و امنیت مردم را به خطر میاندازد مخالفیم و آن را در تضاد با منافع و خواستهای مردم میدانیم.
تجربه جنبشهای زنان در اکثر نقاط جهان نشان داده است که رهایی زنان از طریق اصلاحات و یا اعتراضهای پراکندە به دست نمیآید. آنچه میتواند این مبارزه را به نیرویی تعیین کننده برای تغییرات جدی در این عرصه است، تشکلیابی و سازمانیابی آگاهانه و گسترده آن است.
ما ضمن دفاع بی قید و شرط از حقوق برابر زنان و مردان در همهی عرصههای زندگی، همواره خود را متعهد به مبارزهای جدی و پیگیر در راه رسیدن به یک جامعهی آزاد و برابر میدانیم. آزادی و برابری زنان بخشی جداییناپذیر از مبارزه برای عدالت اجتماعی است و بدون تحقق برابری جنسیتی، دستیابی به جامعهای آزاد و عادلانه ممکن نخواهد بود. آزادی و برابری کامل زنان زمانی تحقق مییابد که ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تولیدکنندهی نابرابری از میان برداشته شوند.
پرتوان باد مبارزه در راه آزادی و برابر
کمیتهی خارج از کشور حزب کمونیست ایران
٦ مارس ٢٠٢٦
