شامگاه شنبه ۲۳ آبانماه، در محور آبدانان، اتوبوسی که کارگران پالایشگاه گاز دهلران را به خانه میبرد واژگون شد. دستکم دوازده کارگر جان باختند و شانزده تن دیگر زخمی شدند. این کارگران پس از یک روز کاری سخت و طاقتفرسا در راه خانه بودند. خانوادههایشان چشم به راه بودند، سفرهای پهن شده بود و کودکانی منتظر پدر بودند. اما آن سفر برای دوازده نفر از آنان به آخرین سفر زندگی بدل شد.
نام آنان را با احترام و خشم تکرار میکنیم، زیرا نمیخواهیم به عددی در یک خبر کوتاه تقلیل یابند. جانباختگان این فاجعه امین محمدولی، محمدرضا محمدی، سعید غلامی، لطفالله مرادی، روحالله علیجانی، فریبرز هادیزاده، سجاد نصراللهی، بهرام طهماسبی، محمد رحیمی، موسی رحیمی، احمد تقیزاده و ایوب حسنوند بودند. هر یک از این نامها یک زندگی است. پشت هر کدام پدری، مادری، همسری یا فرزندی ایستاده که از امروز با جای خالی عزیزش زندگی خواهد کرد. این دوازده کارگر، مانند هزاران کارگر دیگر صنعت نفت و گاز، ثروتی را تولید میکردند که در بودجهها و ترازنامهها به حساب میآید. اما سهم خودشان از آن ثروت اتوبوسی فرسوده و جادهای ناامن بود.
زخمیان این فاجعه نیز هنوز بر تخت بیمارستانها با درد و نگرانی دستوپنجه نرم میکنند. توکل خستوانه، مهدی کریمزاده، مهدی نظرزاده، امید حاجیزاده و محمد پورساعدی در بیمارستان رسول اکرم آبدانان بستریاند. سامان همتی، اسماعیل محتشمیان، عیسی کرمی، کامران نوروزی، نعیم محمدولی، مهدی دردانه، احسان دانیالی، مراد اکبریزاد، نورمحمد صفار، علی دنیالی، آرش بابایی، حسین محمدی ارشد و مجید فیلی به بیمارستان گنجویان دزفول منتقل شدهاند. بنا بر گزارشها، نعیم محمدولی و مجید فیلی به دلیل شدت جراحات در بخش مراقبتهای ویژه به سر میبرند. ما در کنار آنان و خانوادههایشان ایستادهایم و برای بهبودیشان آرزو میکنیم. در عین حال صدای آنان خواهیم بود تا این درد در سکوت فراموش نشود.
مقامات و کارفرمایان این فاجعه را «حادثه رانندگی» مینامند. این واژه را عمداً انتخاب میکنند، زیرا «حادثه» یعنی تقدیر، یعنی بدشانسی، یعنی هیچکس مقصر نیست. اما کارگران و خانوادههایشان خوب میدانند که این مرگها تصادفی نبودند. کارگران نفت، گاز و پتروشیمی، بهویژه نیروهای پیمانکاری، سالهاست مجبورند با وسایل نقلیه فرسوده در جادههای ناایمن رفتوآمد کنند. سالهاست پس از شیفتهای طولانی و کمرشکن، خسته و بیرمق راهی سفرهای روزانه و هفتگی میشوند. سالهاست صدای اعتراضشان شنیده نمیشود. وقتی همه اینها را میدانستند و کاری نکردند، دیگر نمیتوان از «حادثه» سخن گفت. این نتیجه مستقیم بیاعتنایی آگاهانه به جان کارگران است.
باید بیپرده گفت که این فاجعه محصول منطقی است که سود را بر جان انسان مقدم میشمارد. در بسیاری از پروژههای صنعتی، کارفرمایان و شرکتهای بزرگ برای کاستن از هزینهها، خدمات حملونقل را به پیمانکاران ارزانقیمت سپردهاند. پیمانکار هم برای سود بیشتر ارزانترین اتوبوس و فرسودهترین ناوگان را به کار میگیرد. در این زنجیره، هر حلقه سهم خود را برمیدارد و تنها کارگر است که بهایش را با جانش میپردازد. دولت نیز که وظیفه نظارت دارد، یا چشم خود را بسته یا خود در همین زنجیره سهیم است. نهادهای نظارتی کجا بودند؟ بازرسان فنی کجا بودند؟ چرا هیچکس نپرسید کارگرانی که ثروت این کشور را از دل زمین بیرون میکشند، با چه وسیلهای و در چه شرایطی به خانه برمیگردند؟
امنیت حملونقل کارگران بخش جداییناپذیر ایمنی محیط کار است. مسئولیت کارفرما در درِ پالایشگاه تمام نمیشود. کارگر از لحظهای که به سوی محل کار راه میافتد تا لحظهای که سالم به خانه بازمیگردد، در حال کار است. هر کارفرمایی که این حقیقت ساده را نادیده بگیرد، در مرگ کارگرانش شریک است.
فاجعه دهلران بار دیگر ضرورت مطالبات فوری و اساسی کارگران را برجسته کرده است. ما این مطالبات را با صدای بلند اعلام میکنیم.
نخست، تحقیقی مستقل، شفاف و علنی درباره ابعاد این فاجعه باید انجام شود. باید روشن شود اتوبوس در چه وضعیت فنیای بوده، پیمانکار حملونقل چه کسی بوده و چه تعهداتی داشته، راننده چند ساعت کار کرده و جاده در چه شرایطی بوده است. باید روشن شود چرا سازوکارهای نظارتی از این فاجعه جلوگیری نکردند. این تحقیق نباید در اتاقهای دربسته و به دست همان نهادهایی انجام شود که خود باید پاسخگو باشند. نمایندگان منتخب کارگران باید در آن حضور داشته باشند و نتایجش بیکموکاست و بدون سانسور در اختیار مردم قرار گیرد. مسئولان این فاجعه، از پیمانکار تا مدیران شرکت و مقامات ناظر، باید شناسایی و مجازات شوند.
دوم، حقوق خانوادههای جانباختگان باید فوری و کامل تأمین شود. هیچ پولی نمیتواند جای عزیزان از دسترفته را پر کند. اما خانوادههایی که نانآور خود را از دست دادهاند نباید به حال خود رها شوند و برای گرفتن حقشان از این اداره به آن اداره سرگردان شوند. پرداخت غرامت کامل، تضمین شغل و معیشت بازماندگان، حمایت درمانی و اجتماعی بلندمدت و تأمین آینده فرزندان جانباختگان وظیفه بیچونوچرای کارفرما و دولت است.
سوم، همه هزینههای درمان، توانبخشی و دوران ازکارافتادگی مجروحان باید بدون هیچ محدودیت و تأخیری پرداخت شود. کارگری که بر تخت بیمارستان در آبدانان یا دزفول افتاده، نباید نگران صورتحساب درمان یا اجارهخانه و نان خانوادهاش باشد. این خسارت را کارفرما و نهادهای مسئول به بار آوردهاند و همانها باید جبرانش کنند.
چهارم، و مهمتر از همه، باید جلوی تکرار چنین فجایعی گرفته شود. کارگران صنعت نفت و گاز سالهاست خواهان وسایل حملونقل استاندارد، ایمن و تحت نظارت هستند. همه کارکنان، چه رسمی، چه قراردادی و چه پیمانکاری، باید از وسیله نقلیه ایمن و مناسب برخوردار باشند. تبعیض میان کارگر رسمی و پیمانکاری در حق حیات پذیرفتنی نیست. سود شرکتها و پیمانکاران هرگز نباید بر جان کارگران مقدم شود.
اما تجربه سالها به ما آموخته است که این مطالبات با خواهش و تمنا به دست نمیآیند. کارفرمایان و دولتی که امروز از «حادثه» سخن میگویند، فردا نیز همین بیاعتنایی را تکرار خواهند کرد، مگر آنکه با نیروی متحد کارگران روبهرو شوند. هر جا کارگران توانستهاند نمایندگان واقعی خود را انتخاب کنند و بر شرایط کار و ایمنی نظارت مستقیم داشته باشند، توانستهاند از جان و حقوق خود دفاع کنند. ایمنی محیط کار، امنیت حملونقل و حفظ جان کارگران تنها با تشکل مستقل کارگری و سازوکارهای نظارتیای که در دست خود کارگران باشد تحقق مییابد.
یاد امین، محمدرضا، سعید، لطفالله، روحالله، فریبرز، سجاد، بهرام، محمد، موسی، احمد و ایوب را گرامی میداریم. بهترین ادای احترام به آنان این است که اجازه ندهیم نامشان در پروندهای با عنوان «حادثه رانندگی» بایگانی شود. باید کاری کنیم که مرگشان نقطه آغاز مبارزهای متحد برای کار ایمن، زندگی شایسته و پایان دادن به سلطه سود بر جان انسان باشد.


